การวางแผนกลยุทธ์ (Strategic Planning)
โดย ดร. อำนาจ วัดจินดา
กลยุทธ์ (Strategy) คืออะไร?
ที่มาของคำว่า "กลยุทธ์"
- มาจากภาษากรีก "Strategia" แปลว่า "นายพล" หรือ "ผู้นำกองทัพ"
- เดิมใช้ในทางการทหารมาตั้งแต่สมัยโบราณ (โรมัน, กรีก, จีนยุคสามก๊ก)
- หมายถึงวิธีการที่แม่ทัพใช้นำทัพเอาชนะข้าศึก
กลยุทธ์ในยุคปัจจุบัน
- ในภาคธุรกิจ: วิธีการที่ทำให้องค์กรชนะการแข่งขันธุรกิจ
- ในองค์กรภาครัฐ: วิธีการที่ทำให้บรรลุเป้าหมายหรือสิ่งที่องค์กรต้องการ
การวางแผนกลยุทธ์ (Strategic Planning) คืออะไร?
คำนิยาม: กระบวนการกำหนดทิศทางในอนาคตขององค์กร
องค์ประกอบสำคัญ:
- ทิศทาง (Direction): ต้องการบรรลุอะไรในอีก 3, 5, หรือ 10 ปีข้างหน้า
- แนวทาง (Approach): วิธีการให้บรรลุเป้าหมาย ผ่านการวิเคราะห์อย่างรอบคอบ
1. Where are we now? (ปัจจุบันเราอยู่ตรงไหน?)
- ประเมินสถานการณ์ปัจจุบันขององค์กร
- ใช้ SWOT Analysis วิเคราะห์จุดแข็ง-จุดอ่อน โอกาส-อุปสรรค
2. What should we be? (อนาคตต้องการเป็นอย่างไร?)
- กำหนด วิสัยทัศน์ (Vision) หรือเป้าประสงค์ที่ต้องการ
- ตัวอย่าง: เด็กอยากเป็นวิศวกร, SME อยากเป็นบริษัทมหาชน
3. How can we get there? (จะบรรลุเป้าหมายได้อย่างไร?)
- กำหนด พันธกิจ (Mission) และ กลยุทธ์ (Strategy)
- แนวทางพาองค์กรจากปัจจุบันไปสู่อนาคต
4. How can we track our progress? (จะติดตามความก้าวหน้าได้อย่างไร?)
- กำหนด ตัวชี้วัด (KPI) หรือ OKR
- ติดตามและประเมินผลสำเร็จตามแผน
ขั้นตอนที่ 1: การวิเคราะห์สถานการณ์
🏠 ปัจจัยภายใน (Internal Factors) : วิเคราะห์ จุดแข็ง-จุดอ่อน ด้วย McKinsey 7S Model:
- Strategy (กลยุทธ์): วิธีการบริหารจัดการ (การตลาด, การขาย, บุคคล, การเงิน)
- Skills (ทักษะ): ความเชี่ยวชาญองค์กร (เช่น CP เชี่ยวชาญเกษตร, Samsung เครื่องใช้ไฟฟ้า)
- Style (สไตล์): พฤติกรรมการบริหารของผู้นำ (มืออาชีพ, ครอบครัว, เน้นเทคโนโลยี)
- Staff (บุคลากร): ความรู้ความสามารถของพนักงาน
- Systems (ระบบ): ประสิทธิภาพระบบงานหลัก (การตลาด, ผลิต, บุคคล, จัดส่ง)
- Structure (โครงสร้าง): การจัดแบ่งส่วนงาน มีความยืดหยุ่นหรือไม่
- Shared Value (ค่านิยมร่วม): วัฒนธรรมองค์กรแกนกลาง (ซื่อสัตย์, ยอมรับการเปลี่ยนแปลง)
🌍 ปัจจัยภายนอก (External Factors) : วิเคราะห์ โอกาส-อุปสรรค ด้วย PESTEL Model:
- Political (การเมือง): นโยบายรัฐบาล, ปัญหาการเมือง, นโยบายการค้า, ภาษี
- Economic (เศรษฐกิจ): เงินเฟ้อ, เงินฝืด, การส่งออก, ค่าเงิน, GDP
- Social (สังคม): ภาพลักษณ์องค์กร, การยอมรับของสังคม, กระแสโซเชียลมีเดีย
- Technology (เทคโนโลยี): Digital Disruption, แพลตฟอร์มใหม่, การค้าออนไลน์
- Environment (สิ่งแวดล้อม): ภูมิอากาศ (โลกร้อน, น้ำท่วม), โรคระบาด (COVID-19)
- Legal (กฎหมาย): ข้อบัญญัติของภาครัฐที่ส่งผลต่อธุรกิจ
ขั้นตอนที่ 2: การกำหนดทิศทางและเป้าหมาย
🎯 วิสัยทัศน์ (Vision) : คำนิยาม: สถานะที่ต้องการสำเร็จในระยะยาว (5-20 ปี)
ลักษณะวิสัยทัศน์ที่ดี:
- Challenging (ท้าทาย): สร้างแรงบันดาลใจให้องค์กรเติบโต
- Future (เป็นอนาคต): สิ่งที่จะเกิดขึ้น ไม่ใช่สิ่งที่เป็นอยู่แล้ว
- Concise (กระชับ): สั้น กระชับ จดจำง่าย
- คิดในเชิงบวกและเป็นไปได้ ในช่วงเวลาที่เหมาะสม
🎖️ พันธกิจ (Mission) : คำนิยาม: หน้าที่สำคัญที่องค์กรต้องทำเพื่อให้บรรลุวิสัยทัศน์
การกำหนดพันธกิจ:
- มาจากวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน
- หา Critical Success Factor (CSF) หรือ Key Success Factor (KSF)
- ตัวอย่าง: มหาวิทยาลัยมี 4 พันธกิจ (ผลิตบัณฑิต, วิจัย, บริการวิชาการ, ทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม)
🏆 เป้าประสงค์ (Goals) : คำนิยาม: ความสำเร็จขององค์กรเมื่อบรรลุพันธกิจ
ลักษณะเป้าประสงค์:
- เป็นภาพที่ต้องการเห็นและสามารถวัดผลได้
- เช่น รายได้เท่าไหร่, ตำแหน่งทางการตลาด, กำไร
- มาจากพันธกิจโดยการหา Key Result Area (KRA)
ขั้นตอนที่ 3: การกำหนดกลยุทธ์
คำนิยาม: วิธีการอันแยบยลที่จะทำให้องค์กรบรรลุเป้าประสงค์
2 วิธีที่นิยม:
- วิธีที่ 1: กำหนดจาก Critical Success Factor (CSF)
- 1. แตกเป้าประสงค์ออกเป็น CSF
- 2.สรุป CSF เป็นกลยุทธ์
ตัวอย่าง:
- เป้าประสงค์: "บุคลากรสร้ารายได้อย่างต่อเนื่อง"
- CSF: การลงทุนพัฒนาบุคลากร, ความก้าวหน้าในองค์กร, คุณภาพชีวิตที่ดี
- กลยุทธ์: "พัฒนาคนบนพื้นฐานการเรียนรู้ต่อเนื่อง"
- วิธีที่ 2: TOWS Matrix : วิธีนี้เข้าใจง่ายและเป็นที่นิยม
ขั้นตอนที่ 4: การถ่ายทอดกลยุทธ์สู่การปฏิบัติ
- ถ่ายทอดกลยุทธ์ไปสู่ Action Plan (แผนปฏิบัติการ)
- กำหนดแนวทางการปฏิบัติงานในแต่ละหน่วยงาน
ขั้นตอนที่ 5: การติดตามและประเมินผล
- ติดตามความคืบหน้าของการดำเนินงานเชิงกลยุทธ์
- ประเมินผลความสำเร็จในแต่ละปี/แต่ละแผนงาน
- เทียบกับตัวชี้วัดหรือสิ่งที่องค์กรคาดหวัง
การวางแผนกลยุทธ์เป็นกระบวนการที่ช่วยให้องค์กรมีทิศทางที่ชัดเจนและแนวทางในการบรรลุเป้าหมาย ประกอบด้วย 5 ขั้นตอนหลัก:
- วิเคราะห์สถานการณ์ - รู้จักตนเองและสภาพแวดล้อม
- กำหนดทิศทาง - วิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์
- กำหนดกลยุทธ์ - วิธีการบรรลุเป้าหมาย
- ถ่ายทอดสู่การปฏิบัติ - แผนปฏิบัติการ
- ติดตามประเมินผล - ตัวชี้วัดและการปรับปรุง
กรอบการคิดนี้ใช้ได้ทั้งองค์กรภาครัฐและเอกชน โดยต้องปรับรายละเอียดให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละองค์กร